Prawo

Klauzula paletowa – niemieckie zagrożenia

19 marca 2021

Potrącenia z frachtów za brak wymiany palet na tle prawa niemieckiego – czy są dopuszczalne?

 

Klauzula paletowa – niemieckie zagrożenia

 

Od wielu lat polscy przewoźnicy borykają się z problemem dokonywania potrąceń z frachtów przez zleceniodawców z Niemiec, z powodu braku wymiany (nierozliczenia się z) palet. Przy stałych współpracach kwoty potrąceń potrafią przekraczać 20 tys. euro. Prawo i orzecznictwo niemieckie przewiduje, że aby można było nałożyć na przewoźnika kary umowne za brak wymiany (nierozliczenie się z) palet, zlecenie transportowe musi zawierać odpowiednie postanowienia w zakresie wymiany palet, którego najczęściej brakuje. Jak w takim wypadku dochodzić roszczeń z tytułu nieuprawnionego potrącenia?

Klauzula wymiany palet jest odrębną częścią umowy przewozu, którą należy traktować oddzielnie od zobowiązań przewidzianych w przepisach dla umowy przewozu. Jest to niejako dodatkowa usługa. W aktualnym orzecznictwie sądów niemieckich przeważa pogląd, że warunkiem skuteczności klauzuli paletowej jest uregulowanie wymiany palet w ramach odrębnych postanowień umownych, które będą przewidywały wynagrodzenie dla przewoźnika za wymianę palet. Aby klauzula paletowa została skutecznie zawarta, strony muszą zatem najpierw indywidualnie ustalić obowiązek wymiany palet i wynagrodzenie za jego realizację. Zgodnie z niemiecką doktryną, niewystarczające jest wskazanie w umowie przewozu, że wynagrodzenie za wymianę palet jest objęte wynagrodzeniem za przewóz. Taki zapis spotykamy najczęściej w zleceniach transportowych niemieckich spedycji, jeżeli w ogóle pojawiają się zapisy o wynagrodzeniu. Umowa przewozu musi zatem określać wysokość frachtu oraz dodatkową opłatę za wymianę palet. Można ewentualnie rozważyć określenie wynagrodzenia za wymianę palet, jako określony procent frachtu.

 

Klauzule paletowe ukryte w umowach przewozu

Na co w szczególności powinni zwrócić uwagę polscy przewoźnicy w odniesieniu do klauzul paletowych zawartych w zleceniach transportowych od niemieckich zleceniodawców?

W związku z powyższym na uwagę zasługuje wyroku Sądu Krajowego w Celle z 6 marca 2003 r. w sprawie o sygn. akt 11 U 124/02, w którym Sąd orzekł, że:

„Orzecznictwo sądów w sprawie klauzul paletowych pomiędzy zleceniodawcą a przewoźnikiem, zgodnie z panującą w judykaturze opinią, stanowi o tym, że klauzula paletowa nie stanowi umowy pożyczki i niemożliwym jest pełne przeniesienie ryzyka wymiany palet na przewoźnika w ogólnych warunkach umowy przewozu. To oznacza, że aby klauzula paletowa została skutecznie zawarta, musi zostać indywidualnie uzgodniona z przewoźnikiem, a ten powinien otrzymać za ryzyko wymiany palet dodatkową zapłatę. Dopiero z tą chwilą można przepisywać przewoźnikowi ryzyko wymiany palet i przypisać mu odpowiedzialność za brak wymiany palet.”

W większości umów przewozowych klauzule paletowe nie zostały zawarte na drodze indywidualnego porozumienia stron umowy przewozu, w których to przewoźnik za dodatkową opłatą przejmuje ryzyko wymiany palet. Przewoźnik nie powinien ponosić bez dodatkowej opłaty ryzyka, że w razie gdyby nie miał wystarczającej ilości palet na wymianę, będzie zobowiązany do zapłaty kary umownej lub przejechania dodatkowego kursu w celu odebrania palet i dostarczenia ich na miejsce wskazane przez zleceniodawcę.

Powyższe opinie podzielił także Sąd Krajowy w Celle w wyroku z 22 września 2005 r. w sprawie o sygn. akt 11 U 70/03 oraz Sąd Krajowy w Dűsseldorfie w wyroku z 6 sierpnia 2018 r. w sprawie o sygn. akt 22 S 103/17.

Ponadto, przewoźnik otrzymuje palety wraz z towarem w celu przetransportowania ładunku, a nie dla własnej korzyści. Dlatego słusznie zauważył Sąd Krajowy w Celle w wyroku z 6 marca 2003 r. w sprawie o sygn. akt 11 U 124/02, że przewoźnik nie wchodzi w stosunek prawny między nadawcą a odbiorcą towaru. Ukryte w umowach przewozu klauzule paletowe, które nakładają na przewoźnika obowiązek wymiany palet bez dodatkowego wynagrodzenia i indywidualnego uzgodnienia, są w świetle § 307 ust. 1 BGB nieskuteczne, ponieważ naruszają zasadę dobrej wiary – całym ciężarem wymiany palet obciążają przewoźnika i są niekorzystne dla tylko jednej strony umowy przewozu.

Na marginesie warto wspomnieć, że znaczna część zleceniodawców nie jest w stanie wykazać szkody poniesionej z uwagi na rzekomy brak wymiany palet. Często w takich sytuacjach dochodzi do bezpodstawnego wzbogacenia się przez niektórych uczestników łańcucha przewozu.

 

Jak w takim wypadku dochodzić swoich roszczeń?

W związku z tym, że niemieccy kontrahenci stosują metodę potrącania kar umownych za brak wymiany palet z frachtami przewoźników, skuteczną metodą jest dochodzenie roszczeń o zapłatę faktur, z których dokonano potrącenia i wykazanie w toku postępowania sądowego, że potrącenie było niesłuszne. Oczywiście każda sprawa powinna być analizowana indywidualnie w celu odpowiedniego przygotowania dokumentacji do sprawy i przeprowadzenia postępowania przedsądowego. Koszty przeprowadzenia postępowania sądowego, w tym koszty adwokackie, ustala się na podstawie przepisów niemieckich. W sprawie o zapłatę kwoty np. 15 tys. euro, będą one wynosiły około 3 tys. euro. W przypadku wygrania sprawy, wymienione koszty są zwracane przewoźnikowi w całości. Sprawy sporne są rozstrzygane przez sądy niemieckie nawet w ciągu pół roku, dlatego można w miarę szybko odzyskać potrącone niesłusznie należności.

 

Autorka

Svitlana Strachowicz

Radca prawny / Partner

TSL Lawyers Strachowicz i Wspólnicy sp. k.