Finanse

Nadciąga split payment

8 listopada 2019

Firmy transportowe, a także warsztaty obsługujące te firmy muszą przygotować się na kolejne bardzo istotne zmiany podatkowe. Od 1 listopada 2019 r. wejdą w życie nowe regulacje w podatku VAT, które wprowadzają obowiązkowy split payment na tzw. towary wrażliwe, w tym na części i akcesoria samochodowe oraz motocyklowe, a także na oleje i paliwa (benzyny silnikowe, oleje napędowe oraz gazy przeznaczone do napędu silników spalinowych). Za nieprzestrzeganie nowych przepisów fiskus przewidział surowe kary zarówno dla sprzedawców, jak i nabywców wskazanych towarów.
Do dnia 31 października 2019 r. stosowanie mechanizmu podzielonej płatności jest w Polsce dobrowolne. Dokonanie zapłaty w trybie split payment polega na wykonaniu takiego przelewu bankowego, w którym określona część przelewu trafia na „zwykły” (podstawowy) rachunek bankowy sprzedawcy, a określona w poleceniu przelewu kwota podatku VAT trafia na specjalny „rachunek VAT” sprzedawcy.

Mechanizm podzielonej płatności – split payment
Osoba wykonująca przelew decyduje czy płatność ma być wykonana w trybie „tradycyjnym”, czy też w trybie split payment. Dokonując przelewu w mechanizmie podzielonej płatności w systemie bankowym należy wskazać m.in. kwotę brutto faktury, a także kwotę VAT, która ma trafić na rachunek VAT. Jednocześnie osoba wykonująca przelew wskazuje numer opłacanej faktury. Wykonywany jest zatem jeden przelew, a system bankowy sam rozdzieli płatność według wskazań zlecającego przelew. W efekcie część płatności za fakturę trafia na rachunek VAT sprzedawcy, a część na jego „zwykły” rachunek bankowy.
Istota rachunku VAT polega na ograniczeniu jego posiadacza w korzystaniu ze zgromadzonych na nim środków. Przedsiębiorca może zatem z tego rachunku zapłacić VAT do urzędu skarbowego lub zapłacić kontrahentowi fakturę w trybie split payment. Nie może jednak przykładowo zapłacić wynagrodzenia swoim pracownikom, albo w sposób dowolny wypłacić z banku. Przedsiębiorca ma zatem ściśle ograniczoną możliwość korzystania ze środków zgromadzonych na rachunku VAT, a na dokonanie innego rodzaju wypłaty niż przewidziana w ustawie potrzebna jest indywidualna „zgoda” właściwego naczelnika urzędu skarbowego.
Mając na uwadze fakt, że to nabywca dokonujący płatności decyduje w praktyce o zastosowaniu trybu przelewu (split payment czy przelew tradycyjny), ustawodawca zdecydował o wprowadzeniu obowiązkowego wykonywania płatności w trybie split payment w stosunku to towarów i usług, które w sposób szczególny narażone są na oszustwa podatkowe (tzw. towary i usługi wrażliwe).

Zasady podlegania pod obowiązkowy split payment
Obowiązkowy split payment będzie miał zastosowanie do płatności dokonywanych za towary lub usługi wskazane w nowym załączniku nr 15 do ustawy o VAT (w dalszej części wskazane zostały najistotniejsze towary i usługi objęte obligatoryjnym mechanizmem podzielonej płatności). Dodatkowo, aby powstał obowiązek dokonania płatności split payment, musi ona dotyczyć towarów lub usług, które udokumentowane są fakturą, w której kwota należności ogółem (czyli brutto) równa się lub przekracza kwotę 15 tys. zł lub ewentualnie równowartość tej kwoty w walucie obcej (przy czym transakcje w walutach obcych przelicza się na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji).
Treść nowego przepisu ustawy o VAT została sformułowana mocno niefortunnie, gdyż jego literalne brzmienie może wskazywać na zastosowanie obowiązkowego split paymentu do faktur wystawionych na kwotę brutto wynoszącą dokładnie 15 tys. zł – ani więcej, ani mniej. Takie rozumienie treści przepisu nie będzie jednak z pewnością akceptowane przez organy podatkowe.

Załącznik nr 15 – towary i usługi objęte obowiązkowym split paymentem
Obligatoryjne stosowanie mechanizmu podzielonej płatności dotyczy tylko towarów i usług wskazanych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT. Wśród 150 pozycji tego załącznika znajdziemy następujące pozycje – istotne dla firm transportowych oraz warsztatów (lista ta nawiązuje bezpośrednio do Klasyfikacji PKWIU):
1) Benzyny silnikowe, oleje napędowe, gazy przeznaczone do napędu silników spalinowych – w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym;
2) Oleje opałowe oraz oleje smarowe – w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym;
3) Silniki rozrusznikowe oraz rozruszniki pełniące rolę prądnic; pozostałe prądnice i pozostałe rodzaje wyposażenia do silników spalinowych;
4) Wiązki przewodów zapłonowych i innych przewodów, w rodzaju stosowanych w pojazdach samochodowych;
5) Świece zapłonowe; iskrowniki; prądnice iskrownikowe; magnetyczne koła zamachowe; rozdzielacze; cewki zapłonowe;
6) Sprzęt sygnalizacyjny elektryczny, wycieraczki do szyb, urządzenia zapobiegające zamarzaniu lub potnieniu szyb, w rodzaju stosowanych w pojazdach;
7) Części pozostałego sprzętu i wyposażenia elektrycznego do pojazdów;
8) Pasy bezpieczeństwa, poduszki powietrzne oraz części i akcesoria nadwozi;
9) Części i akcesoria do pojazdów silnikowych (z wyłączeniem motocykli), gdzie indziej niesklasyfikowane;
10) Części i akcesoria do motocykli i przyczep motocyklowych bocznych;
11) Wraki przeznaczone do złomowania inne niż statki i pozostałe konstrukcje pływające;
12) Odpady i braki ogniw i akumulatorów elektrycznych; zużyte ogniwa i baterie galwaniczne oraz akumulatory elektryczne;
13) Sprzedaż hurtowa części i akcesoriów do pojazdów samochodowych,
14) Sprzedaż detaliczna części i akcesoriów do pojazdów samochodowych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach;
15) Pozostała sprzedaż detaliczna części i akcesoriów do pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli;
16) Sprzedaż części i akcesoriów do motocykli (hurtowa i detaliczna).
Ponadto załącznik nr 15 wymienia takie pozycje jak: wyroby stalowe, rury, pręty, różnego rodzaju metale (np. złoto, platyna), węgiel, tonery, dyski komputerowe, różnego rodzaju odpady i surowce wtórne, przenoszenia uprawnień do emisji gazów cieplarnianych, roboty budowlane (kończy się stosowanie dla tych usług tzw. odwrotnego obciążenia).

Sankcje za niestosowanie obligatoryjnego split paymentu
Aby wymusić stosowanie przez podatników obowiązkowego split paymentu ustawodawca obwarował go istotnymi sankcjami. Sankcje te obejmują zarówno nabywcę, który dokonuje płatności za transakcję, jak i sprzedawcę wystawiającego fakturę.
Otóż, jeżeli sprzedawca – wbrew obowiązkowi – nie zamieści na wystawionej fakturze wyrazów „mechanizm podzielonej płatności”, organ podatkowy ma obowiązek wymierzyć takiemu podatnikowi dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości odpowiadającej 30 proc. kwoty podatku wykazanej na tej fakturze, a dotyczącej dostawy towarów lub świadczenia usług objętych obowiązkowym split paymentem. Natomiast w stosunku do podatników będących osobami fizycznymi, wymierzona może zostać kara za wykroczenie skarbowe albo za przestępstwo skarbowe. Co istotne, jeżeli pomimo braku umieszczenia ww. wyrazów, nabywca jednak zapłaci za wadliwą fakturę przy wykorzystaniu mechanizmu podzielonej płatności, 30-procentowa sankcja nie będzie wymierzona sprzedawcy przez „skarbówkę”.
Taka sama – 30-preoc. sankcja – przewidziana jest dla nabywcy, który zignoruje znajdujące się na fakturze oznaczenie „mechanizm podzielonej płatności” i zamiast płatności split payment ureguluję fakturę w inny sposób (np. zwykłym przelewem lub gotówką). Sankcji tej nabywca uniknie jednak, jeśli sprzedawca rozliczył całą kwotę podatku, wynikającą z faktury, która została zapłacona z naruszeniem omawianych przepisów.
Kolejne istotne sankcje zostały przewidziane w ustawach o podatkach dochodowych (zarówno od osób fizycznych, jak i prawnych). Otóż od 2020 r. podatnicy nie będą mogli zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów tych wydatków, które zostały uregulowane z naruszeniem obowiązkowej płatności w trybie split payment. Natomiast jeżeli podatnik już taki wydatek do kosztów zaliczył, będzie musiał go odpowiednio skorygować. Przepisy te będą miały zastosowanie do zapłaty należności w roku podatkowym rozpoczynającym się po 31 grudnia 2019 r., natomiast nowych przepisów w zakresie podatków dochodowych nie stosuje się do płatności dotyczących kosztów zaliczonych do kosztów uzyskania przychodów przed 1 stycznia 2020 r.
Kolejnym rodzajem sankcji, jest wprowadzenie odpowiedzialności solidarnej nabywcy za zaległości w podatku VAT sprzedawcy. Zgodnie ze znowelizowanym przepisem podatnik VAT, na rzecz którego dokonano dostawy towarów wskazanych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, odpowiada solidarnie wraz z podmiotem dokonującym tej dostawy za jego zaległości podatkowe, w części podatku proporcjonalnie przypadającej na dostawę dokonaną na jego rzecz, jeżeli w momencie dokonania tej dostawy podatnik wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała kwota podatku przypadająca na dokonaną na jego rzecz dostawę lub jej część nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego (np. gdy cena była nierynkowa – za niska lub za wysoka).
Zasada odpowiedzialności solidarnej może zostać ograniczona, jeżeli podatnik VAT spełni dodatkowe wymagania ustawy o VAT w tym zakresie (m.in. dokona płatności w obowiązkowym trybie split payment).

Autor
Michał Zając

Doradca podatkowy i starszy menadżer w EOL Kancelaria Doradztwa Podatkowego,
członek zarządu Zachodniopomorskiego Oddziału Krajowej Izby Doradców Podatkowych.
michal.zajac@eol.com.pl