Prawo

Zagraniczny organ ścigania w polskiej spółce?

Joanna Jasiewicz 10 lipca 2019

Wiele kontrowersji wzbudził ostatnio opisywany przypadek na łamach TM wtargnięcia żandarmerii francuskiej wraz z polskimi organami ścigania do siedziby jednej z polskich spółek transportowych. W tym kontekście warto zwrócić uwagę na istnienie w polskiej procedurze karnej przepisów o tzw. europejskim nakazie dochodzeniowym (END).

Nie opisując szczegółowo tej złożonej instytucji prawnej, nie można pominąć kwestii dopuszczalności uczestnictwa przedstawiciela zagranicznych organów ścigania w czynnościach przeprowadzanych w Polsce, w siedzibie polskich spółek. Nie jest to zabronione, choć muszą być spełnione określone wymogi prawne legalności takiego działania.

Za zgodą polskiego sądu lub prokuratora

Jeśli przesłanki szczegółowo wyrażone w polskim kodeksie postępowania karnego (art. 585 kpk i nast.) są spełnione, to przedstawicielowi organu wydającego END (z państwa obcego) umożliwia się obecność przy wykonywaniu czynności, których dotyczy END, jeżeli nie jest to sprzeczne z zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej i nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego.  Taki przedstawiciel za zgodą sądu lub prokuratora, może zadawać określone pytania lub w inny sposób uczestniczyć w przeprowadzeniu dowodu. Jest on wtedy uważany za funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów polskiego kodeksu karnego.

Należy wyjaśnić, że europejski nakaz dochodzeniowy (END) to orzeczenie sądowe wydane lub zatwierdzone przez organ wymiaru sprawiedliwości jednego państwa członkowskiego (zwanego dalej „państwem wydającym”) w celu wezwania innego państwa członkowskiego (zwanego dalej „państwem wykonującym”) do przeprowadzenia jednej lub kilku określonych czynności dochodzeniowych w celu uzyskania materiału dowodowego. END oparty jest na zasadzie wzajemnego uznawania, zgodnie z którą każde państwo członkowskie UE jest zobowiązane do uznawania i wykonywania wniosków innych państw, tak jak gdyby wniosek ten pochodził od jego własnych organów.

Orzeczenie o zatrzymaniu dowodów …

… może dotyczyć:

  • rzeczy – przedmiotów materialnych, dokumentów;
  • korespondencji – w postaci listów, telegramów, korespondencji przesyłanej przy użyciu faksu;
  • przesyłek pocztowych i kurierskich;
  • wykazów połączeń telefonicznych lub innych przekazów informacji – wykazów połączeń realizowanych przez telefonię stacjonarną i komórkową (tzw. billingów), wykazów połączeń poczty elektronicznej, faksu;
  • danych przechowywanych na nośniku elektronicznym, w tym korespondencji przesyłanej pocztą elektroniczną.

Europejski nakaz dochodzeniowy

Przy wykonywaniu orzeczeń należy stosować przepisy prawa polskiego. Europejski nakaz dochodzeniowy może być wydany m.in. w celu zabezpieczenia śladów i dowodów przestępstwa przed ich utratą, zniekształceniem lub zniszczeniem. Właściwy sąd lub prokurator (w Polsce)  powinien wydać postanowienie w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu dochodzeniowego (END) niezwłocznie po otrzymania nakazu.

Na postanowienie dotyczące przeszukania, zatrzymania rzeczy i w przedmiocie dowodów rzeczowych oraz na inne czynności przysługuje oczywiście zażalenie osobom, których prawa zostały naruszone. Zażalenie na postanowienie wydane lub czynność dokonaną w postępowaniu przygotowawczym rozpoznaje, co do zasady, sąd rejonowy w okręgu, którego prowadzone jest postępowanie.

Złożenie zażalenia nie zmienia jednak faktu, że przedstawiciel zagranicznego organu ścigania może (po spełnieniu warunków ustawowych) i za zgodą polskich organów ścigania uczestniczyć w wybranych czynnościach dochodzeniowych i skutecznie pozyskać oczekiwany materiał dowodowy.

Inną kwestią, ale wymagającą oddzielnej publikacji jest stosowanie ograniczeń dowodowych, w tym zabezpieczania spółek w postaci ścisłego egzekwowania przepisów o zachowaniu ścisłej tajemnicy adwokackiej i radcowskiej.

Artykuł ukazał się w czasopiśmie Transport Manager 3(39) czerwiec-lipiec 2019 str. 92-93.