SENT – kolej na kolej i kolejne towary

Dominika Pach

Ustawą z 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów wprowadzono pierwszy z dwóch planowanych elementów systemu monitorowania drogowego przewozu towarów, w postaci rejestru. Tym samym, z dniem 18 kwietnia 2017 r. na podstawie wskazanej ustawy, podmioty gospodarcze zostały zobligowane do zgłaszania do rejestru zgłoszeń SENT przewozów tzw. towarów „wrażliwych”, dokonywanych po drogach publicznych.

Niezależnie, w trakcie prac nad wdrożeniem drugiego elementu systemu, polegającego na przesyłaniu do rejestru tzw. danych geolokalizacyjnych (obecnie projekt ustawy jest na etapie pierwszego czytania w komisjach), wypracowana została koncepcja związana z koniecznością objęcia systemem monitorowania także przewozów towarów realizowanych koleją.

W konsekwencji 13 czerwca 2018 r. weszła w życie ustawa z 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów oraz niektórych innych ustaw, obejmująca zasięgiem systemu SENT również transport kolejowy. Nowelizacja wprowadza także inne istotne zmiany, m.in poszerza katalog towarów, podlegających systemowi monitorowania. Poza paliwem, olejem roślinnym, suszem tytoniowym oraz alkoholem skażonym są to również produkty lecznicze, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne, które są zagrożone brakiem dostępności na terenie Polski. Dodatkowo, ustawa wdraża pewne uproszczenia dla użytkowników, w tym m.in. możliwość dokonywania zgłoszeń zbiorczych, czy też z uwagi na fakt powszechnego wykorzystywania kodów CN w obrocie międzynarodowym i dla wyrobów akcyzowych, zastąpienie klasyfikacji PKWiU kodami CN.

Przewóz towarów dokonywany koleją

W celu ograniczenia możliwości wykorzystania transportu kolejowego do realizacji nielegalnych przewozów „towarów wrażliwych”, zdaniem ustawodawcy, zasadnym było wprowadzenie rozwiązań minimalizujących to ryzyko. Stąd też potrzeba włączenia do systemu monitorowania także przewozów dokonywanych koleją.  Mając jednak na uwadze różnice przy wykonywaniu przewozów drogowych i kolejowych, w znowelizowanej ustawie uwzględniono specyfikę przewozu koleją. Na przykład przepisy ustawy nie przewidują wykonywania kontroli w trakcie przewozu towarów na całej sieci kolejowej, a będzie ona wykonywana np. na bocznicach kolejowych, w miejscu dostarczenia lub w kolejowych oddziałach celnych. W przeciwieństwie do drogowego środka transportu, kolejowy środek transportu nie będzie również zatrzymywany. Dodatkowo, doprecyzowano, że przepisy dotyczące obowiązku odmowy rozpoczęcia przewozu towarów w przypadku nieotrzymania numeru referencyjnego, dokumentu zastępującego zgłoszenie wraz z potwierdzeniem jego przyjęcia albo dokumentu przesunięcia międzymagazynowego dotyczą wyłącznie kierujących pojazdami samochodowymi. Tym samym kara grzywny za brak jednego z tych dokumentów będzie wymierzana wyłącznie kierującym samochodami. Maszynista nie będzie odpowiadał za to wykroczenie.

W przypadku przewozu towaru z terytorium jednego państwa członkowskiego Unii Europejskiej na terytorium drugiego państwa członkowskiego albo państwa trzeciego, dokonanie zgłoszenia należy do obowiązków przewoźnika. W zgłoszeniach dotyczących przewozów towarów koleją, przewoźnik jest zobowiązany do wskazania m.in. numeru pociągu oraz numeru pojazdu kolejowego bez napędu, tzn. wagonu, czy też danych adresowych miejsca dostarczenia towaru albo miejsca zakończenia przewozu na terytorium kraju.

Jedno zgłoszenie na różne towary

Mając na uwadze dynamikę zachodzących procesów gospodarczych, uwzględniając potrzebę ograniczenia wpływu wprowadzonych rozwiązań na działalność przedsiębiorców, w nowo dodanych przepisach art. 7a–7c zawarto regulacje uelastyczniające system monitorowania. W przypadku przewozu towarów od jednego nadawcy do jednego odbiorcy oraz do jednego miejsca dostarczenia, jednym środkiem transportu, zgłoszenie może obejmować różnego rodzaju towary, tzn. o różnych czterocyfrowych kodach CN, np. 2710 i 3403, o ile ilość każdego z nich przekracza 500 kg lub 500 l. Dotychczas w takiej sytuacji na każdy rodzaj towaru dokonywane było odrębne zgłoszenie.

Podobna zasada dotyczy najdalej idącego uproszczenia, tj. rozwiązania zawartego w dodanym art. 7b. W przypadku niektórych przewozów towarów może zostać całkowicie wyłączony obowiązek przesyłania do rejestru zgłoszenia lub też jego uzupełniania albo aktualizacji. Takie rozwiązanie może mieć miejsce, gdy realizacja obowiązków nałożonych ustawą, będzie szczególnie utrudniona, ze względu na specyfikę rodzaju przewozu, towarzyszące mu warunki techniczne, specyfikę przewozu danego towaru lub rodzaj transakcji podlegającej zgłoszeniu, a przedmiot danego obowiązku można będzie zrealizować w inny sposób lub można będzie od niego odstąpić ze względu na niskie ryzyko wystąpienia nieprawidłowości wynikające z tego zwolnienia. Przypadki, w których możliwe będzie zastosowanie wyłączenia zostaną określone w rozporządzeniu Ministra Finansów.

Jak wynika z projektu rozporządzenia Ministra Finansów z 29 maja 2018 r. w sprawie wyłączenia niektórych obowiązków w zakresie zgłoszeń przewozu towarów, z obowiązku przesłania zgłoszenia do rejestru zgłoszeń będzie wyłączony przewóz towarów objętych pozycją CN 2710, będących przedmiotem dostawy towarów, wynikającej z koncesjonowanej działalności gospodarczej, dokonywanej na stacjach paliw ciekłych.

Nowy katalog towarów objętych systemem monitorowania

Systemem monitorowania został objęty wywóz poza terytorium RP produktów leczniczych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, określonych w obwieszczeniu Ministra Zdrowia dotyczącym wykazu tych produktów, które są zagrożone brakiem dostępności na terytorium kraju. Dotyczy to w szczególności specjalistycznych lub nowoczesnych leków, zwłaszcza ratujących życie.

Dodatkowo, systemem monitorowania został objęty przewóz towarów klasyfikowanych do kodów CN 2905 oraz 3824, jeżeli towary te są wymienione w załączniku nr 1 do ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym, z zastrzeżeniem, że nieważne jest przeznaczenie tych towarów. Zmiana powinna ułatwić interpretację przepisów w zakresie towarów, których przewóz należy zgłaszać do rejestru.

Zmiany w sankcjach

W przypadku niedokonania zgłoszenia przewozu towaru przez podmiot wysyłający albo podmiot odbierający, podstawą do określenia wysokości kary pieniężnej nakładanej na te podmioty jest wartość brutto przewożonego towaru (kara jest nakładana w wysokości 46 proc. wartości brutto towaru). Przed zmianą przepisów była to wartość netto. Ponadto została podniesiona wysokość kary pieniężnej do 10 tys. zł, nakładanej na przewoźnika za nieuzupełnienie zgłoszenia, wcześniej dokonanego przez podmiot wysyłający albo podmiot odbierający.

W przypadku niedostarczenia zgłoszonego towaru do miejsca dostawy albo zakończenia przewozu na terytorium RP przez przewoźnika, będzie nakładana na niego kara pieniężna w wysokości 100 tys. zł, o ile nie zostanie ustalony podmiot, który nabył lub posiada ten towar, albo nie zostało ustalone miejsce zakończenia przewozu na terytorium kraju. Takie rozwiązanie ma ograniczyć możliwość „fikcyjnych” wywozów towarów, np. w ramach tranzytu przez Polskę.

Jeżeli jednak towar będzie przewożony ze składu podatkowego oraz podatek akcyzowy i należny podatek od towarów i usług zostały wpłacone przez podmiot wysyłający, a ujawnione nieprawidłowości będą wynikiem oczywistego błędu i dotyczyć będą danych innych niż dotyczące towaru (z wyjątkiem numeru rejestracyjnego drogowego środka transportu), na podmiot wysyłający, podmiot odbierający albo przewoźnika będzie nakładana kara pieniężna w wysokości 2 tys. zł, zamiast 10 tys. zł.

Przepisy przejściowe

Nowelizacja przewiduje szereg przepisów przejściowych. Przykładowo, do przewozów towarów rozpoczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy dotychczasowe. Ponadto, do dnia 31 lipca 2018 r. do przewozów towarów po krajowej sieci kolejowej, w przypadku naruszenia przepisów, nie będą nakładane kary pieniężne.

Nowe rozporządzenia

Równocześnie trwają prace nad rozporządzeniami wykonawczymi do ustawy. Na stronie rządowego centrum legislacji oprócz rozporządzenia Ministra Finansów z 29 maja 2018 r. w sprawie wyłączenia niektórych obowiązków w zakresie zgłoszeń przewozu towarów, pojawiły się projekty rozporządzeń w sprawie dodatkowych danych, wskazywanych w zgłoszeniu przewozu towarów, w sprawie zgłoszeń przewozu towarów, a także w sprawie sposobu dokumentowania przeprowadzonej kontroli przewozu towarów oraz wzorów dokumentów.

Dominika Pach

Aplikantka radcowska, konsultant podatkowy w Kancelarii Doradztwa Podatkowego Jamróz i Pogorzelski