Finanse

Nie ma karuzeli podatkowej bez firmy transportowej!

Michał Sroczyński 29 września 2017

Karuzele podatkowe to najczęściej transakcje odbywające się z wykorzystaniem kilku podmiotów mających siedziby w różnych państwach Unii Europejskiej. W ramach karuzeli z reguły część uczestniczących w niej podmiotów czerpie korzyści podatkowe poprzez brak zapłaty należnego podatku VAT lub zwrot podatku VAT, który nie został uiszczony na wcześniejszym etapie obrotu.

W omawianym procederze zdarza się, że pierwszym i ostatnim ogniwem jest ten sam podmiot, a transakcje nie mają często żadnego uzasadnienia ekonomicznego. Często występuje również „znikający podatnik”. Jest to podmiot zarejestrowany, jako podatnik VAT, który z zamiarem wyłudzenia podatku nabywa towary lub usługi lub tylko formalnie udaje ich nabywanie, a następnie zbywa je dalej z uwzględnieniem podatku VAT należnego, jednak nie odprowadza podatku na rachunek właściwego organu. Ma on na celu wyłącznie zatarcie powiązań między tymi podmiotami.

[emaillocker id=’1155′]

Należyta staranność

W prawie każdej karuzeli podatkowej mamy do czynienia z jej organizatorem, „znikającym podatnikiem” i świadomymi lub nieświadomymi jej uczestnikami. Natomiast żadna karuzela podatkowa nie może powstać bez udziału firmy transportowej, ewentualnie centrum logistycznego.

Należy zachować „należytą staranność” w doborze kontrahentów oraz nie mieć świadomości, co do uczestnictwa, aby nie ponieść odpowiedzialności podatkowej ani karnej z tytułu uczestnictwa w karuzeli podatkowej.

„Należyta staranność” to zespół czynności, jakie zdaniem organów podatkowych podatnik powinien dokonać by nie zostać pociągniętym do odpowiedzialności za nieuczciwego kontrahenta. Zakres „należytej staranności”, jakiej należy dochować jest cały czas rozszerzany przez organy podatkowe. Należy jednak przyjąć, że weryfikacja czy dany podatnik jest czynnym podatnikiem VAT, posiadanie odpisów dokumentów rejestrowych, płatności za pośrednictwem rachunków bankowych oraz zawieranie umów pisemnych są wystarczające. Bardzo ważny jest jednak drugi aspekt, czyli świadomość. Tylko podatnik, który nie wiedział i nie mógł się dowiedzieć, że uczestniczy w oszustwie podatkowym nie poniesie konsekwencji nieświadomego uczestnictwa w karuzeli podatkowej.

Wykazanie braku świadomości

W przypadku firm transportowych wykazanie braku świadomości jest dużo trudniejsze. W każdej karuzeli wszystko opiera się właśnie na firmie transportowej. To firma transportowa ma informacje czy zlecenie obejmowało wywóz towarów za granicę, czy też wywóz za granicę i powrót tych samych towarów do kraju. Również ten podmiot dysponuje największą wiedzą, co do tego, czy do wywozu towarów faktycznie doszło, czy nastąpił rozładunek towarów w innym państwie, jak przebiegała trasa oraz gdzie dostarczono towary. Początkowo organy podatkowe pomijały firmy transportowe przy decyzjach wymiarowych oraz odpowiedzialności karnej i karno-skarbowej z tytułu uczestnictwa w karuzeli podatkowej. Z czasem, gdy organy dostrzegły ich rolę w tym procederze, firmy transportowe zaczęły ponosić odpowiedzialność na takich samych zasadach jak pozostali uczestnicy. Jednak w ich przypadku wykazanie braku świadomości, chociaż nie jest niemożliwe jest znacznie trudniejsze niż w przypadku pozostałych uczestników.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku firm logistycznych. Zdarzają się sytuacje, gdy towar znajdujący się w centrum logistycznym wielokrotnie w krótkim czasie zmienia właściciela. Natomiast cały czas pozostaje w tym samym centrum logistycznym – nawet w przypadku sprzedaży towarów podmiotowi zagranicznemu i wykazania wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów. O ile w przypadku pojedynczej karuzeli w danym centrum, możemy mówić o braku świadomości, o tyle, jeżeli jest ich wiele, wykazanie braku świadomości może być utrudnione.

Nie podpisuj oświadczeń bez konsultacji

Wprawdzie wyrokiem z 22 października 2015 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C‑277/14 PPUH Stehcemp sp.j. przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Łodzi, orzekł, że: „przepisy dyrektywy (…) należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym, takim jak w postępowaniu głównym, które odmawiają podatnikowi prawa do odliczenia podatku od wartości dodanej należnego lub zapłaconego od dostarczonych mu towarów z uwagi na to, iż faktura została wystawiona przez podmiot, który w świetle kryteriów przewidzianych przez te przepisy należy uważać za podmiot nieistniejący i nie ma możliwości ustalenia tożsamości rzeczywistego dostawcy towarów, chyba że zostanie wykazane, w świetle obiektywnych przesłanek i bez wymagania od podatnika, aby dokonał ustaleń, do których nie jest on zobowiązany, że ów podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, iż rzeczona dostawa wiązała się z przestępstwem w zakresie podatku od wartości dodanej, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego”. Jednak orzeczenie to w większym stopniu dotyczy przypadków trafienia na nieuczciwego dostawcę niż udziału w karuzeli podatkowej. W przypadku wykazania przez organ udziału w karuzeli to właśnie podatnik musi udowodnić, że nie wiedział o udziale w karuzeli, a do tego zachował staranność wystarczającą do stwierdzenia, że nie mógł o tym wiedzieć. Często podmioty uczestniczące w karuzeli, aby wybronić siebie, starają się obciążać innych uczestników i w tym celu zwracają się do kontrahentów o składanie stosownych oświadczeń. Nie należy ich podpisywać bez konsultacji z doradcą podatkowym, adwokatem lub radcą prawnym specjalizującym się w sprawach tego typu. Sprawy w zakresie karuzel należą do bardzo skomplikowanych, w których nieprzemyślana linia obrony często sugerowana przez innych uczestników karuzeli może bardzo drogo kosztować.

Za udział w karuzeli podatkowej grozi nie tylko zakwestionowanie prawidłowości transakcji, brak zwrotu podatku VAT oraz prawa do odliczenia podatku naliczonego, brak możliwości zastosowania stawki 0 proc. i opodatkowanie zamiast tego transakcji stawką krajową. Bardzo dotkliwą sankcją jest orzeczenie o obowiązku zapłaty podatku z art. 108 ustawy o podatku od towarów i usług przy jednoczesnej odmowie prawa do odliczenia podatku naliczonego.

Uczestnictwo w karuzeli podatkowej niesie również ryzyko odpowiedzialności karnej i karno-skarbowej. Dodatkowo w związku z zapoczątkowanymi w 2017 r. zmianami w zakresie podatku VAT oraz odpowiedzialności karno-skarbowej, wzrosły sankcje karne za udział w karuzelach podatkowych, a organy dostały możliwość ustalenia, oprócz wyżej wymienionych, sankcji także dodatkowego zobowiązania podatkowego w wysokości od 30 do nawet 100 proc. wysokości uszczuplenia podatku.

Autor

Michał Sroczyński

Doradca podatkowy w departamencie kontroli podatkowych w Mariański Group Kancelaria Prawno-Podatkowa

[/emaillocker]