Jeszcze dokładniejsza kontrola

Piotr Żółty

Na 2019 r. Komisja Europejska zaplanowała wprowadzenie obowiązku instalowania w pojazdach ciężarowych tzw. inteligentnych tachografów cyfrowych. W Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z 26 maja 2016 r. opublikowano Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2016/799 z 18 marca 2016 r., w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 ustanawiającego wymogi dotyczące budowy, sprawdzania, instalacji, użytkowania i naprawy tachografów oraz ich elementów składowych.

Rozporządzenie (UE) nr 165/2014 wprowadziło drugą generację tachografów cyfrowych, czyli tzw. tachografów inteligentnych, które w przeciwieństwie do poprzedników obejmują połączenie z globalnym systemem nawigacji satelitarnej (Galileo), umożliwiają wczesne wykrywanie na odległość i oferują interfejs do inteligentnych systemów transportowych.

Krótka historia tachografów

Pierwsze tego typu urządzenia o bardzo prostej konstrukcji były montowane i kontrolowane w Niemczech głównie z inicjatywy organizacji firm transportowych, które w ten sposób chciały
zwalczać nielegalną konkurencję. Oczywiście problem przekraczania norm czasu pracy miał charakter ogólnoeuropejski, więc zostało wprowadzone pierwsze rozporządzenie Rady EWG nr 3821 w 1985 r. Pierwsze urządzenia tego typu było można manipulować w bardzo prosty sposób, ponieważ kierowca ręcznie ustawiał czynność jazdy na tachografach. Na reakcję nie trzeba było długo
czekać i w ciągu ostatnich 30 lat wprowadzono wiele zmian do rozporządzenia, które w pierwszej kolejności wprowadziły czujnik ruchu automatycznie przełączający aktywność na jazdę, następnie
wprowadziły cyfrowe tachografy, a od niedawna montowane są tachografy wyposażone z nowe czujniki ruchu i drugi niezależny sygnał ruchu. Najnowsza wersja tachografów cyfrowych montowana jest od 1 października 2012 r. i od tego czasu, pomimo wprowadzonych zmian, nadal ilość wykrywanych manipulacji nie maleje. Zmianie ulega jedynie stopień komplikacji tych urządzeń, są one coraz bardziej zaawansowane technologicznie i nieraz bardzo trudne do wykrycia.

Z tego względu zdecydowano się na wprowadzenie kolejnych zmian w systemie tachografów, mających na celu skuteczniejszą walkę z manipulacjami i od 2014 r. wraz z opublikowaniem rozporządzenia 165/2014 rozpoczęto prace nad specyfikacją techniczną nowych „inteligentnych” tachografów cyfrowych.

Funkcjonalności inteligentnych tachografów?

Tak naprawdę inteligentne tachografy z punktu widzenia technicznego ulegają gruntownej zmianie. W większości mają na celu zwiększenie stopnia zabezpieczeń i skuteczniejszą walkę z nielegalną ingerencją w system tachografów cyfrowych. Jednak również zostały przewidziane zmiany, które w intencji pomysłodawców mają być pewnym usprawnieniem dla firm transportowych.
Kluczowym dokumentem określającym zmiany w tachografach jest wprowadzony przez rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 2016/799 z 18 marca 2016 r. nowy załącznik 1C, który wprowadza następujące zmiany.

[table id=3 /]

Najważniejszą i wydaje się, że najbardziej skomplikowaną ma być konieczność podłączenia inteligentnych tachografów do systemu nawigacji satelitarnej, w celu dokładnej rejestracji położenia
pojazdu. Zgodnie ze wspomnianym rozporządzaniem nowe tachografy muszą być kompatybilne z usługami określania pozycji świadczonymi przez system Galileo i europejski system wspomagania satelitarnego („EGNOS”). Przy czym przepisy dają również możliwość integracji tachografów z innymi systemami nawigacji satelitarnej. Zgodnie z opublikowaną specyfikacją, tachografy będą rejestrować współrzędne pojazdu w momencie rozpoczęcia i zakończenia pracy oraz po każdych 3 godzinach jazdy. Nowe informacje będą w znacznym stopniu ułatwiały identyfikację pojazdów, w których dopuszczono się niedozwolonej ingerencji. Obecnie inspektorzy na podstawie dokumentów starają się identyfikować sytuacje, w których pojawia się niezgodność ilości zarejestrowanej
trasy na tachografie z tą faktycznie przebytą przez kierowców. Niestety ze względu na ograniczony dostęp do dokumentów kierowców oraz liczne przypadki ich fałszowania, taka weryfikacja jest nieraz bardzo utrudniona. Dzięki nowym informacjom inspektorzy będą mieć precyzyjne dane o trasie pojazdu, które w znacznym stopniu ułatwią proces wykrywania manipulacji. Kolejną przewidzianą zmianą jest wprowadzenie możliwości zdalnego odczytu wybranych danych, mających istotne znaczenie dla wykrywania manipulacji.

Dane będą przysyłane bezprzewodowo za pomocą urządzeń krótkiego zasięgu na częstotliwościach obecnie stosowanych w elektronicznych systemach poboru opłat. Dzięki takiemu rozwiązaniu funkcjonariusze będą w stanie wykrywać nieprawidłowości w pojazdach będących w ruchu, i dzięki temu bardziej skutecznie wybierać odpowiednie ciężarówki do kontroli. Równie istotny jest zapis, zgodnie z którym poprzez zdalny odczyt będą wysyłane również informacje dotyczące mas oraz masy przypadającej na osie całego zespołu pojazdów. Informacje te będą bardzo przydatne dla funkcjonariuszy w walce z także bardzo częstym procederem przeważania pojazdów, który również podobnie jak manipulacje, w pewnych sytuacjach identyfikowany jest jako najpoważniejsze naruszenie, za które grozi utrata licencji transportowej.

W nowym systemie tachografów cyfrowych przewidziana jest bardzo istotna zmiana stosowanych zabezpieczeń. Zmiana ta obejmuje nie tylko tachografy, ale też wszystkie stosowane karty, czyli karty kierowców, karty warsztatowe, karty firmowe i karty inspekcyjne. Z punktu widzenia technicznego jest to najpoważniejsza i najbardziej skomplikowana nowość, ponieważ zmianie ulegnie nie
tylko struktura danych poprzez dodanie nowych informacji, ale również zostaną wprowadzone nowe certyfikaty i nowy sposób uwierzytelniania danych. Zgodnie z głównymi założeniami omawianymi na spotkaniach w Centrum Badawczym Komisji Europejskiej w Isprze, nowy system musi być kompatybilny z dotychczasowymi urządzeniami funkcjonującymi na rynku. To oznacza, że nowe tachografy muszą mieć zaimplementowaną technologię umożliwiającą obsługę nowych i starych kart, stosowanych obecnie na rynku. Identyczne założenie dotyczą nowych kart, które będą
musiały działać nie tylko na nowych tachografach, ale będą musiały być kompatybilne z aktualnymi tachografami, obecnie zamontowanymi w pojazdach.

Co więcej nowe certyfikaty będą ograniczone czasowo i z tego względu każdy nowy tachograf będzie wymagał wymiany po 15 latach od momentu jego wyprodukowania. Zmianą, która będzie przydatna nie tylko dla inspekcji, ale również dla firm transportowych będzie dostęp do istotnych danych rejestrowanych w tachografie przez zewnętrzne inteligentne systemy transportowe w skrócie określane jako ITS. Ponadto tachograf ma udostępniać te dane bezprzewodowo poprzez wbudowany moduł Bluetooth ©. Jest to bardzo istotna zmiana, która w pośredni sposób będzie ułatwieniem dla firm transportowych. Obecnie producenci systemów dla transportu borykają się z problemem dostępności danych rejestrowanych na tachografach, po zmianie te dane – takie jak m.in. aktualna pozycja pojazdu, informacje o czasie jazdy, odpoczynkach i dostępnych limitach – będą obligatoryjnie dostępne ze wszystkich tachografów.

Od kiedy i dla kogo obowiązkowo

Zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 165/2014 nowe, inteligentne tachografy muszą być montowane po 36 miesiącach od momentu pojawienia się nowej specyfikacji technicznej. Rozporządzenie,
które wprowadziło załącznik 1C, będący specyfikacją inteligentnych tachografów, zostało opublikowane 26 maja 2016 r., a za moment wejścia w życie uznaje się datę 15 czerwca 2016 r. Dlatego
obecnie uznaje się, że obowiązkiem montażu nowych tachografów będą objęte pojazdy, które będą rejestrowane od daty 15 czerwca 2019 r. Natomiast bez zmian pozostaje zakres pojazdów, w których będą montowane nowe tachografy. Nadal tachografy cyfrowe będą montowane w pojazdach objętych rozporządzaniem (WE) nr 561/2016, czyli generalnie w pojazdach, w których masa
całkowita przekracza 3,5 t lub w pojazdach przeznaczonych do przewozu więcej niż 9 osób. Natomiast na uwagę zasługuje zapis w rozporządzeniu (UE) nr 165/2014 zgodnie z którym po 15 latach
od momentu rozpoczęcia montażu inteligentnych tachografów będzie konieczna wymiana starych tachografów we wszystkich pojazdach, które będą użytkowane w innych krajach Unii niż kraj rejestracji. Zgodnie z tym zapisem wszystkie stare tachografy zamontowane w pojazdach używanych w transporcie międzynarodowym będą wymagały wymiany w dniu 15 czerwca 2034 r. Jednak ta data jest na tyle odległa, że osobiście obawiam się, że do tego czasu mogą pojawić się zupełnie inne urządzenia, które być może zastąpią dotychczasowe tachografy w transporcie.

Piotr Żółty

ekspertem ds. obsługi służb kontrolnych w spółce Inelo